Bel gratis : 0800- ACTIMIN (0800 - 2284646) - Email info@actimin.nl

Vermalen vulkaansteen (Actimin) in plaats van medicijnen

Bron : MELKVEE nr 3. maart 2018
Door : Jorg Tönjes

Melkveehouders doen ervaring op met steenmeel in de ligboxen in plaats van kalk. Het is de bedoeling om daarmee de kwaliteit van de mest en de voerkwaliteit van het gras te verhogen. Steenmeel lijkt een ontsmettende functie te hebben en het bevat elementen die het gras extra verteerbaar maken.

Steenmeel bestaat uit fijngemalen vulkanisch gesteente. Het vult de grond aan met geologische mineralen die in de jaren daarna kunnen gaan verweren en dan elementen gaan loslaten. Bert Carpay en Gino Smeulders (zie kader) verwachten een toename van de biologische activiteit in de grond en meer sporenelementen in de (voer)gewassen. Een kleine, groeiende groep melkveehouders ziet er wel wat in, aldus Carpay en Smeulders. Melkveehoudster Anita Jongman, die samen met haar dochter Agnes boert in Leens (GR), heeft nu een paar jaar ervaring met de steenmeelsoort Actimin, eerst alleen bij het uitrijden van de mest. Na jaren gangbaar boeren stapte het bedrijf over op biologisch met minder vee en met de wens om het antibioticumgebruik drastisch naar beneden te brengen.
De eerste stap was aan de voerkwaliteit werken, maar dat bleek direct gevolgen voor de mest te hebben. „Wij scheidden onze mest sinds 2010, waarbij de droge fractie in de ligboxen kwam. De mestscheider kon eerst nog genoeg droge fractie uit de drijfmest halen. Maar met de verhoging van de verteerbaarheid van het voer bleek de mest zo goed verteerd dat we bij het scheiden te weinig droge fractie hadden om in de boxen te doen. De pens van de koe werkt blijkbaar zo goed dat het voer steeds beter verteert.” De mest werd zonder te scheiden geschikter om direct op het land te gebruiken.

Zelfde ervaring
Van andere boeren, onder wie Erik Valk uit Broekland (OV), hoorde Jongman dezelfde ervaring. Een rantsoen met goede kwaliteit gras en minder of geen maïs verteert goed en laat zich daardoor niet meer gemakkelijk scheiden in dunne en dikke fractie. Met bijvoeren met maïs wordt mest scheiden weer mogelijk, maar daaruit concludeert Jongman dat óf maïs niet beter wil verteren óf dat de koe daar gewoon minder van kan verwerken. Ze wilde juist door op de ingeslagen weg. Per toeval hadden ze een natte zak met gesteentemeel in de boxen geleegd. De boxen bleven goed gevuld en de koeien lagen er graag in. Omdat ze al gesteentemeel gebruikten bij het uitrijden van de mest voor de voerkwaliteit, was de keuze niet moeilijk om dat eerst in de boxen te strooien zodat het direct door de mest gaat.Pure steenmeel werd te hard in de box. Haar leverancier had een andere veehouder als klant die voor de juiste samenstelling van de boxinhoud koos voor de verhouding 1.000 kilo steenmeel, 1.000 liter water en 600 kilo stro. Jongman ervaart dat dit een goede aanpak is, ze zegt een egalere mest dan voorheen te hebben. Sinds 2009 is ze biologisch aan het werk en antibioticavrij. „We hebben gezonde koeien en hebben er weinig werk aan.”

Bodem voeren
„Wij voeren de koe, maar kijken ook naar hoe we de bodem kunnen voeden”, zegt Jongman. „Voorheen gebruikten we veel antibiotica. Door meer aan de kwaliteit van het voer te werken, is het vee in betere conditie. Vroeger belandden de antibiotica via de mest in de grond en beïnvloedden zo de bodem weer.
We hebben het hele scala aan maatregelen voor gezond vee geprobeerd. Nu werken we praktisch zonder medicijnen.”

Jongman merkt dat de geur van de mest veel minder sterk is en denkt dat dit door het binden van vluchtige stikstofverbindingen komt. Er vormt zich blijkbaar minder ammoniak. Verder zou de aanpak met steenmeel bacterieremmend werken. De mineraalrijke mest komt de akkerbouwer met wie Anita Jongman land ruilt en samenwerkt ten goede en hij levert weer een hoogwaardige grasklaver als voer aan de melkveehoudster. Jongman doet mee in een studiegroep rond bodem en bemesting. Omdat ieder bedrijf uniek is en andere ervaringen heeft, denkt zij dat vooral de individuele boer moet kiezen voor de aanpak die het best past. „Ga maar luisteren naar veel mensen en kies daaruit waar je wat mee kan op je bedrijf”, is haar advies.

Melkveehouder Matthijs de Haan uit Ingen (GD) heeft al twintig jaar ervaring met steenmeel op zijn land. Hij gebruikte steenmeel uit de Eifel na het lezen van een artikel dat hem aan het denken zette. „Door de sporenelementen in dat product krijg je mineraalrijker gras. Vroeger gebruikte ik veel krachtvoer, maar ik heb liever beter gras.”
De Haan gebruikt alleen nog maar stalmest en gecomposteerde mest. Behalve dierlijke mest gebruikt hij bladmateriaal en bermgrasmaaisel in de compost als verrijking voor de bodem. De Haan kiest voor een regionale kringloop. De melkveehouder paste zijn veestapel aan door er Brown Swiss in te kruisen en later Fleckvieh en MRIJ. „Ze geven niet zo veel melk meer als vroeger, maar ze worden wel tien jaar oud en ik werk antibioticavrij. Het levert superlekkere, gele melk op, die ik verkoop aan klanten uit Amsterdam, Rotterdam en Nijmegen, zelfs tot in België toe. Je moet in productie durven zakken. De verkoopprijs is 1,75 euro per liter. Je moet eigen afzet hebben, want de zuivelfabriek levert een te lage prijs.”

De veehouder vindt dat het klimaat en de CO2-uitstoot een zorg voor de sector zijn. De Haan wijst op een onderzoek met verschillende vormen van bemesting dat van start gaat. De verschillen tussen meststoffen en producten als steenmeel heeft hij niet zelf vergeleken. De Haan werkt mee aan onderzoek op zijn land aan meststoffen en mineralenmengsel.

Kader
‘Steenmeel geeft mineraalrijker gras’
Landbouwadviseur Bert Carpay en biogeoloog Gino Smeulders bestuderen al jaren steenmeel voor landbouwkundig gebruik. In projecten met boeren testen zij de toepassing van vulkanische gesteentemelen in de praktijk. Intensieve teelt en luchtvervuiling hebben in Nederland en andere delen van de wereld de slijtage aan geologische mineralen en daarmee aan sporenelementen versneld. Kunstmest vult deze voorraad niet aan. Dat is volgens Carpay reden om hier een aanvulling in de vorm van steenmeel toe te passen.
Onderzoek toont aan dat de voor de bodemkwaliteit zo belangrijke humusopbouw gebaat is bij de aanwezigheid van steenmeel. Carpay: „Uit recent gepubliceerde studies blijkt dat voor die humusopbouw naast organische stof en bodemleven dergelijke mineralen sterk bijdragen.”

Boeren hebben vaak moeite om de organischestofgehalten te verhogen in hun grond. Steenmeel zou in de bodem een hoger organischestofgehalte mogelijk ma- ken en hem beter klimaatbestendig kunnen maken, beter bestand tegen te veel en te kort aan water. In lichte mate remt dit door CO2-opslag de klimaatverandering en tegelijk draagt het mogelijk bij aan mineraalrijkere voeding voor mens en dier. Carpay heeft sterke aanwijzingen dat de ammoniakuitstoot uit de boxen en de mest van koeien lager wordt door inzet van steenmeel in de veehouderij, in plaats van te bekalken of door andere maatregelen. De geur van de mest is minder sterk. Voor een sector die de stikstofuitstoot wil verlagen, is dat aantrekkelijk en de maat- schappij verlangt dergelijke maatregelen.
Kalk reageert met zuur en vormt dan kooldioxide, water en de overgebleven cal- cium blijft in de bodem. Dat is een eenzijdigere aanvulling van de elementen in de bodem dan bij steenmeel. De vergelijking van deze reactie ziet er zo uit:
CaCO3 + 2H+“Ca2+ + H2O + CO2
Een reactievergelijking die optreedt bij toediening van steenmeel laat zien dat dit zuur reduceert en daarbij het voor de plantengroei nuttige kiezelzuur vormt zonder CO2-uitstoot:
CaMgSi2O6 + 2H2O + 4H+“Ca2+ + Mg2+ + 2 H4SiO4
Het is slechts een van de reacties die plaatsvinden. De aanvulling van de elementen die nuttig zijn voor de plantengroei is bij steenmeel veel groter dan bij kalk.

Download the PDF file .

Mineralogie nodig voor opbouw stabiele humus

Bron: Akkerwijzer.nl, zondag 28-01-2018
Door: Jorg Tönjes

De gedachte dat humus bestaat uit de minst verteerbare delen van organische stof moet op de schop. Humus is geen hardnekkige organische stof. Humus is een reeds door het bodemleven omgezette vorm van organische verbindingen. Voor het ontstaan van een stabiele humus zijn drie factoren nodig: mineralen in de geologische zin van het woord, bodemleven en organische stof. Volgens zelfstandig landbouwadviseur Bert Carpay geeft dit nieuwe inzicht kansen voor boer en tuinder om meer humus in hun bodems op te bouwen.

Carpay deed zijn verhaal op de BioBeurs 2018. Volgens hem pleiten nieuwe inzichten, die in de afgelopen jaren in wetenschappelijke studies aangetoond zijn, voor meer aandacht geven aan het aanvullen van de minerale voorraden in de bodems met andere dan de hoofdelementen die nu meestal in (kunst)mest toegediend worden. „De landbouw moet rekening houden met veel meer dan alleen de hoofdelementen”, zegt hij.

Mineralen in de geologische zin van het woord zijn gesteenten. In de landbouw wordt met de term mineralen vaak verwezen naar de scheikundige elementen. Volgens Carpay lijken geologische mineralen in samenstelling sterk op elkaar. Ze bevatten een compleet pallet aan scheikundige elementen behalve stikstof, zuurstof, koolstof en waterstof. Die elementen betrekt het plantenleven uit de lucht of uit reeds gevormde organische stof.

Slijt
In bodems die lang intensief gebruikt zijn door de landbouw raakt de voorraad gemakkelijk toegankelijke elementen uitgeput. Aanvullen met vulkanische gesteentemelen is dan een optie en het loont volgens Carpay dus voor de humusopbouw. Niet alle geologische mineralen zijn hetzelfde in werkzaamheid. Het ene mineraal geeft makkelijker zijn elementen vrij dan het andere.

In natuurgebieden werken beheerders steeds vaker met gesteentemelen als onderdeel van het herstel van mineralogisch verschraalde bodems. De microbiologie kan dan met behulp van organische zuren elementen vrijmaken die de plantengroei nodig heeft. Experimenten in natuurgebieden laten zien dat een plant als wilde tijm weer terugkeert. In de landbouw ervoer Carpay dat opbrengsten van uien hoger uitkwamen door de inzet van het mineraal bentoniet.

Rol van humus
Humus is van belang voor verschillende bodemfuncties. Het buffert water en nutriënten, beide van belang voor een stabiele gewasproductie. Stabiele humus blijkt vooral te groeien door de actieve rol van de bodembiologie. Die zet minerale voeding uit de bodem en suikers uit de plantenwortels om in stabiele humus.

Om het proces van humusopbouw te versterken verwacht Carpay dat terughoudendheid met chemie, voldoende biologische grondstoffen en organische stof en gematigd gebruik van drijfmest van belang zijn. Herstel van de geologische mineralogie met vulkanische en metamorfe gesteenten, zeolieten en klei kunnen de telers daarbij van dienst zijn. Bij inzet van gesteentemelen raadt Carpay de telers aan die gesteentes te kiezen die een kristalstructuur hebben waar de elementen gemakkelijk uit vrij komen. „In Amerika en Canada bestaan labs die dat voor je kunnen analyseren. Het percentage verweerbare mineralen is van belang. Dat is belangrijke kennis bij de keuze van geschikte steenmelen.”

De spoeling wordt dun

Ekoland – januari 2018
Door: Bert Carpay

Gebruikelijke bemesting vult lang niet alle elementen aan die uit de bodem verdwijnen.

Silicaatmineralen bevatten alle (sporen)elementen die microbiologie, plant, dier en mens nodig hebben om zich gezond te ontwikkelen en optimaal te functioneren. Uitzonderingen zijn koolstof, zuurstof, stikstof en waterstof. Silicaatmineralen verweren. Dit heeft gevolgen voor de bodemvruchtbaarheid.

 

Download the PDF file .

Een aardappelplant is vergelijkbaar met het menselijk lichaam

Bron: Akkerbouwkrant Innovatie & Ondernemen – nummer 3 – september 2017

Vulkanisch gesteentemeel als bodemverbeteraar. Een methode die langzaam maar zeker aan populariteit wint, maar ook een manier die op de lange termijn pas écht gaat lonen. Mulder Agro uit  Kollumerzwaag en Gebr. Eckhardt uit het Groningse Sellingen proberen – na de melkveesector – de akkerbouw te overtuigen van de werking van het steenmeelproduct Actimin, dat door kalkmeststoffen-importeur Vitasol wordt aangeboden. Actimin als bodemverbeteraar wint mede hierdoor vooral in Noordoost-Nederland aan terrein. Akkerbouwers Feije Dijksterhuis (Drenthe) en Gerko Kaput (Groningen) boeken goede resultaten en “geloven in het verhaal achter het product.”

 

Download the PDF file .

Landbouwgrond raakt uitgeput

Bron: Leeuwarder Courant – 8 september 2017
Door: Dick Offringa

Veel landbouwgronden raken uitgeput door een tekort aan mineralen. Het probleem wordt breed onderschat omdat hier geen oog voor is, stelt Bert Carpay na afloop van het zogeheten steenmeelproject in de Gronings – Drentse Veenkoloniën.

De uitputting van mineralen(bepaalde zand- en kleideeltjes) in de Nederlandse bodem zou een grote zorg voor de landbouw moeten zijn. Ook de consument zou zich zorgen maken als deze op de hoogte was van het verlies aan voedingswaarde van veel van ons dagelijks voedsel, stelt Bert Carpay (64) van het gelijknamige adviesbureau in Huissen. “Wat niet meer aan nutrienten en sporenelementen in de bodem zit, zit ook niet in het voer voor dieren en niet in voedsel voor menselijke consumptie”.

Afgelopen jaar heeft Carpay met financiering van LTO Noord Fondsen bij twee bedrijven op vier percelen onderzoek laten doen naar het effect van steenmeel – gemalen vulkanische gesteente dat nagenoeg alle (sporen-)elementen bevat die gewassen, dieren en mensen nodig hebben – op de opbrengst en de kwaliteit van het gewas. Daarbij verbaasde het hem dat de onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR), die het onderzoek monitorden, geen enkele kennis van mineralogie hebben. “In ieder geval gebruiken ze die kennis niet”.
Mineralen in onze bodem zijn aangevoerd door overstromende rivieren of door verpulvering van rotsen tijdens ijstijden. Onderzoek leert dat de mineralenvoorraad langzaam maar naar zeker uitgeput raakt. “Verlies aan humus, het ontstaan van tekorten aan sporenelementen en structuurverlies zijn belangrijke signalen die direct gerelateerd zijn aan het verdwijnen van mineralen uit de bodem. Deze problemen zullen verergeren als maatregelen uitblijven”, schrijft Carpay in zijn onderzoeksverslag aan LTO Noord. Hij roep WUR daarin op hier aandacht aan te schenken. “Niets doen is ronduit schadelijk voor de landbouw”.


Onderzoek Veenkoloniën legt verschil in inzicht bloot


De daling van het mineralengehalte is deels het gevolg van het natuurlijke proces van verwering. De hoge productiviteit die de landbouw nastreeft, eist echter ook zijn tol. De afbraak is versneld door verzuring van de bodem door het gebruik van kunstmest en drijfmest en in het algemeen door de verbranding van fossiele brandstoffen, aldus Carpay. Met gangbare meststoffen kan de mineralogische schade niet worden hersteld, stelt hij. Carpay: “Nieuwe inzichten op wetenschappelijk gebied tonen aan dat we aan de vooravond staan van een nieuw agrarisch systeem”.
Het toevoegen van steenmeel behoort tot de nieuwe werkwijze om de bodem te verbeteren. De samenstelling van steenmeel verschilt per mijngebied. Daardoor is hun werking in de bodem verschillend en laten de verschillende steenmeelproducten verschillende resultaten zien. Die constatering heeft geleid tot verschil van inzicht met WUR bij de monitoring van de vier percelen. “De onderzoekers van de WUR hebben alle resultaten op een hoop gegooid terwijl het geheel verschillende producten zijn. Alsof je het opbrengen van stikstofkunstmest en kaliumkunstmest als dezelfde behandeling beschouwt. Door die middeling laat WUR zien dat ze de functie en werking van steenmeel (nog) niet begrijpen. Ik vind dit schokkend”, aldus Carpay, “omdat het de
landbouw schaadt”.

Het voor de regio meest geschikte steenmeel biedt zicht op een hogere opbrengst en een hogere kwaliteit, aldus Carpay. “Het zetmeelgehalte in aardappelen op de proefvelden is hoger, de planten zijn sterker en minder gevoelig voor droogte en ziektes. Daardoor zijn op termijn minder chemische bestrijdingsmiddelen nodig. Zodra het bodembeheer is geoptimaliseerd op het gebied van mineralogie en bodemleven wegen de extra inkomsten ruimschoots op tegen de kosten van duurzaam bodembeheer”.
Alhoewel gefinancierd met landbouwgeld is het de vraag of en hoe de sector dit onderwerp zal oppakken. LTO Noord heeft toegezegd het verslag aan alle relevante vakgroepen toe te zenden. “Het is afwachten of het daadwerkelijk op de agenda komt”.
Carpay rekent niet meteen op applaus. Om ander bodembeheer te realiseren, zullen wetenschappers moeten toegeven dat ze lange tijd een belangrijk aspect van de bodemvruchtbaarheid over het hoofd hebben gezien. Ook verwacht hij verzet uit de kunstmest- en kalkindustrie omdat zij de vraag naar hun producten zullen zien teruglopen.
De proef in de veenkoloniën was kleinschalig. Carpay hoopt dat er een grootschaliger onderzoek naar de toepassing van steenmeel komt dat de landbouw zal overtuigen dat het anders en beter kan.

Download the PDF file .

Ernstige zorg over vruchtbaarheid bodem en schade voor landbouw door uitputting mineralen

Bron: AkkerbouwActueel – 1 september 2017

Landbouwgronden in Nederland dreigen op grote schaal uitgeput te raken. Dit doordat essentiële mineralen en sporenelementen niet worden aangevuld. “Het verlies daarvan wordt niet opgemerkt in standaardonderzoek. Wij maken ons ernstig zorgen over de bodemvruchtbaarheid op lange termijn”, stelt agrarisch adviesbureau Carpay naar aanleiding van onderzoek van 2013 tot 2016 met gesteentemeel in de Drents-Groningse Veenkoloniën en Westerwolde. Wageningen University & Research monitorde hierbij meerdere percelen in 2016 in opdracht van Carpay Advies, met financiering van LTO Noord Fondsen.

Problemen met de bodem hebben veelal een relatie met de afnemende mineralogische vitaliteit van de bodem. Voor veel onderzoekers en adviseurs binnen de landbouw is dit nieuw. Omdat de mineralogische uitputting van de bodem een doorgaand proces is, zal dit een toenemende negatieve doorwerking hebben op kwaliteit en opbrengst in de landbouw. “Integratie van mineralogische kennis in de landbouw verdient de hoogste prioriteit”, zegt Bert Carpay van Carpay Advies. “Want de landbouw loopt toenemende schade op doordat mineralogische kennis niet in de praktijk wordt toegepast.”

Uitputting van mineralen

Mineralen zijn onmisbaar voor een vruchtbare bodem. Bepaalde zand- en kleideeltjes in de bodem zorgen ervoor dat delta’s tot de vruchtbaarste gebieden ter wereld behoren. Vroeger voerden rivieren en zeeën deze mineralen continu aan, maar sinds we dijken hebben is deze aanvoer afgesneden. Het gevolg is dat de bodem uitput, hoe veel bemesting er ook wordt toegepast.

Steenmeel gebruiken

“Toepassing van steenmeel roept dit proces een halt toe”, weet Carpay op basis van genoemd onderzoek. “De wetenschappelijke kennis op het vlak van mineralogie laat er geen twijfel over bestaan dat dit nodig is voor herstel van de mineralogische vitaliteit van de bodem.” En ook zeker niet onbelangrijk: steenmeel draagt bij aan een goede ontwikkeling van het bodemleven. Om het bodemleven te stimuleren adviseert Carpay bovendien: “Vervang chemische middelen waar mogelijk door biologische en wees terughoudend met het toepassen van drijfmest. Mineralen en bodembiologie zijn basisvoorwaarden voor behoud en herstel van bodemvruchtbaarheid.”

Onderzoek

Tijdens het onderzoek in Groningen en Drenthe werden akkers voorzien van stroken met verschillende soorten steenmeel. Vervolgens werden kwaliteit en kwantiteit van opbrengsten bij verschillende soorten gesteentemeel en stroken die niet waren voorzien van steenmeel met elkaar vergeleken. “De verschillen in mineralogische samenstelling van diverse soorten steenmeel leverde grote verschillen op in de resultaten qua opbrengst, zowel de hoeveelheid opbrengst als kwaliteit, bijvoorbeeld de voederwaarde.”

Oorzaken van verschillen

Carpay legt uit hoe deze verschillen ontstaan: “De oorzaak van de uiteenlopende prestaties ligt in het feit dat uit dezelfde chemische elementen geheel verschillende mineralen opgebouwd kunnen worden met zeer diverse structuren. Deze structuren bezitten andere chemische en fysische kenmerken met uiteenlopende eigenschappen en functies in het bodemmilieu. Zo creëert elk mineraal onder meer een ander milieu voor het microleven in de bodem.”

Mineralogie

“Mineralen in de bodem hebben voor bemestingsdeskundigen vaak zeer verrassende effecten”, licht Carpay toe. “Gesteentemeel doet vaak iets heel anders dan onderzoekers en adviseurs verwachten. Soms zelfs precies het tegenovergestelde. Het positieve effect is zeker bij deskundig gebruik. En het is daarbij van groot belang de mineralogie van de bodem en gesteentemelen te begrijpen om de waarde voor bodemvruchtbaarheid te kunnen beoordelen. Onderzoek met integratie van mineralogische kennis is hiervoor onontbeerlijk.”

De notitie met resultaten van 4 jaar praktijkonderzoek in de Gronings-Drentse Veenkoloniën en Westerwolde zijn te downloaden via http://www.steenmeel.info/Notitie_LTO.pdf.

Vulkanische grond als voedingsbodem

Bron: BioJournaal-30 juni 2017
Door: Vincent Verboom

Copyright: www.biojournaal.nl

Tholen – Zowel binnen de gangbare als de biologische sector is men het erover eens: gesteentemeel (ook wel steenmeel) is het stadium van curiositeit ontgroeid. “Uit meerjarige praktijkproeven blijkt dat steenmeel de bodemkwaliteit meetbaar verbetert. We zien met name goede resultaten op arme zandgronden in de Veenkoloniën”, vertelt Jaap Gaastra, directeur van Vitasol BV

Steenmeel is een product van vulkanische oorsprong en wordt gevormd door de stolling van lava. Op vulkanische gronden is aan bodemvruchtbaarheid geen gebrek. Door steenmeel toe te dienen op nutriëntarme gronden wordt de bodem verrijkt met een breed spectrum aan mineralen en sporenelementen. Het zijn deze mineralen die tal van nuttige processen in de bodem in gang zetten. Deze verhogen onder meer de nutriëntenuitwisselingscapaciteit en de vorming van humus. Aan de hand van de juiste nutriënten kan een landbouwer zijn opbrengsten per hectare op peil houden zonder afbreuk te doen aan de bodemgesteldheid.

Vitasol BV vermarkt Actimin (BT). Het steenmeel is door het FiBL (Forschungsinstitut für Biologischen Landbau) en Skal goedgekeurd voor gebruik in de biologische en biodynamische landbouw. Jaap legt uit dat het steenmeel ook geschikt is als stalstrooisel voor in ligboxen. “Het is geen kalkhoudend product, maar wel drogend en hecht zich aan de mest van het vee. Wat je strooit komt deels weer terug in de kringloop bij de bemesting van de akkers.”


Copyright: www.biojournaal.nl

Download the PDF file .

WUR-rapportage: “Duidelijk hogere zetmeelopbrengsten door steenmeel

Bron: AkkerbouwActueel – 28 april 2017

Steenmeel vult vergeten nutriënten aan

Bron: Melkveebedrijf
FEBRUARI 2017 / FOCUS OP BODEMVRUCHTBAARHEID

Steenmeel vult vergeten nutriënten aan
Steenmeel is geen alternatief voor kunstmest, maar vult de historische mineralenbalans aan die door eenzijdige bemesting dreigt uit te putten. Veldproeven wijzen uit dat de opbrengsten flink kunnen stijgen als het juiste steenmeel wordt ingezet.
De praktijk en commerciële onderzoeksinstanties zijn nog onvoldoende met steenmeel bekend, maar onderkennen dat er in de bodem nog veel meer nutriënten zitten dan dat er momenteel via bemesting worden aangebracht. Door de verhoogde opbrengsten, onder meer dankzij kunstmest, is deze bodemvoorraad aan mineralen geslonken. Deze minerale verwering zorgt ervoor dat de bodemvruchtbaarheid en de gezondheid van het gewas onder druk staan, aldus consultant Bert Carpay. Carpay heeft zich met twee compagnons de afgelopen tien jaar gericht op onderzoek naar de werking van steenmeel en hoe dat kan bijdragen aan een vruchtbare bodem.

Historie
Buiten water, stikstof en zuurstof vindt een plant al zijn bouwstenen in de bodem. Onze bodems zijn gevormd tijdens ijstijden en door rivierafzettingen. Via deze kanalen kwamen er gesteenten in onze bodem terecht. Via chemisch/biologische afbraak en omzettingen worden de mineralen uit deze gesteenten – met namen als: albiet, clinopyroxeen, flogopiet, chloriet, biotiet, amfibool, muscoviet en kaliveldspaat – omgezet in nutriënten voor plantvoeding. Volgens Bert Carpay heeft een plant een grotere behoefte aan voeding dan alleen stikstof, fosfaat en kali. “De mens heeft behoefte aan meer dan 60 nutriënten. Die haalt hij uit zijn voedsel. Omdat alle humanevoeding – al dan niet via het dier – zijn oorsprong kent op landbouwgrond, is het logisch om te veronderstellen dat een gewas veel meer nutriënten nodig heeft voor zijn voeding dan wij weten.” Volgens Carpay hebben waarschijnlijk alle – van nature voorkomende elementen in het periodiek systeem (100+) – een nutritionele functie en dus worden ze door de plant uit de bodem opgenomen.
Volgens Carpay is er te veel eenzijdig bemest op N, P en K. “Dat was in het verleden mogelijk, omdat de bodem een enorme voorraad bevatte van de overige noodzakelijke nutriënten. Maar langzaamaan is de bodem uitgemijnd. De effectiviteit van drijf- en kunstmest om de productie te versterken neemt af. De combinatie van nutriënten en kunstmest leidde in het verleden zelfs tot productierecords. Die tijd is voorbij, want de praktijk leert ons dat grondgebruikers meer kunstmest en gewasbescherming nodig hebben dan hun vader bij minder opbrengst. De eenzijdige bemesting met NPK heeft ertoe geleid dat er tekorten dreigen te ontstaan van de overige nutriënten. Met introducties van ziekten en verlaagde opbrengsten als gevolg.”

Uitmijning
Door het toevoegen van steenmeel wordt de bodemvoorraad aan nutriënten weer aangevuld, zo stelt Carpay. “De plant kan de nutriënten opnemen waar hij behoefte aan heeft. De nutriënten uit steenmeel komen langzaam vrij en de plant wordt niet gedwongen om het op te nemen, zoals bij een kunstmest het geval is. Kunstmest wordt gebracht als een zout en lost op in water, waardoor de plant het moet opnemen, ook al heeft ze geen tekort.” Carpay benadrukt dat steenmeel geen alternatief is voor kunstmest. Wél verbetert steenmeel de efficiëntie van kunstmest als gevolg van het versterken van het kleihumuscomplex. “Steenmeel vult aan wat uit de mineralogische bodemvoorraad onttrokken is en niet – of in te lage concentraties – met de reguliere bemesting wordt aangevuld. Omdat het een zuurbufferend vermogen heeft, is steenmeel wel een alternatief voor kalk.”
Om de effectiviteit van steenmeel te demonstreren, liep er de afgelopen 3 jaar een proef in de Groningse veenkoloniën met hoofdzakelijk akkerbouwgewassen. De akkerbouwers noteerden, afhankelijk van het gebruikte steenmeel, een bruto-opbrengstverhoging tot 13 procent bij de teelt van zetmeelaardappelen. Ook de netto-zetmeelopbrengst was 7 à 8 procent beter. Vergelijkbare resultaten waren te zien bij andere akkerbouwgewassen als zomergerst en wintertarwe. Binnen de proef is ook op bescheiden schaal het effect op ruwvoergewassen getest. Bij een gift van 1 ton steenmeel op jong grasland werd 11 procent meer opbrengst gerealiseerd ten opzichte van de referentiestroken. Het geoogste gras bevatte 11 procent meer ruw eiwit en 52 procent meer
suiker. Ook werd er 12 procent meer maïsopbrengst genoteerd met 41 procent meer suiker en 38 procent meer ruw eiwit, maar wel met een daling van 3 procent in het zetmeelgehalte. Carpay voegt toe: ”Opvallend is de opmerking van de loonwerker die het gras maaide en de maïshakselde. Hij constateerde een steviger gewas op bepaalde delen van het perceel, zonder weet te hebben van het gebruik van steenmeel.”

Maatwerk
Volgens Carpay is het succes van de inzet van steenmeel erg afhankelijk van de keuze van het product. “Elk perceel heeft zijn eigen geschiedenis, waardoor er een andere vorm van slijtage is opgetreden. De keuze voor het steenmeel wordt gebaseerd op een uitgebreide bodemanalyse op mineralogische eigenschappen.” Er zijn meerdere soorten steenmeel. Een goed steenmeel bevat minimaal 50 procent verweerbare mineralen die de nutriënten leveren die de oorspronkelijke bodem als voorraad in zich had. Maar er zijn ook steenmeelproducten die meer dan 90 procent verweerbare mineralen bevatten en dus meer nutriënten kunnen leveren. Elk met hun eigen prijsstelling, variërend van 150 tot 350 euro per ton, afhankelijk van het type steenmeel en de bestelde hoeveelheid.
Steenmeel kan via diverse kanalen op het land terechtkomen. Breedwerpig strooien over het land is een mogelijkheid in hoeveelheden van 1 à 2 ton per hectare per jaar. Daarnaast kan het gemengd worden in drijfmest met een dosering van circa 30 kilogram per m3 drijfmest.
Een derde route is via de compostering. “De meest gebruikte route is momenteel het strooien in de ligboxen. Het houdt de boxen droog, zorgt voor een verhoging van de pH en voorkomt daardoor bacteriële besmetting. Via de mest komt het steenmeel vervolgens op het land terecht. Omdat steenmeel in tegenstelling tot kalk niet leidt tot vorming van ammoniak, verbetert de stikstofefficiëntie en heeft de mest een hogere bemestende waarde.”

Download the PDF file .

Steenmeel 20% meer opbrengst in de zomergerst

Bron: Innovatie & Ondernemen, 2 september 2016
Innovatie & Ondernemen, een uitgave van www.akkerbouwactueel.nl | no. 2 | 2016

MINERALOGISCHE VITALITEIT HERSTELLEN
Bert Carpay richt zich met Carpay Advies op de duurzame minerale vruchtbaarheid van de bodem in de agrarische sector. Bodemmineralen vormen volgens Carpay de kapstok voor tal van nuttige processen.
Volgens Carpay zijn we in de beginjaren van de vorige eeuw een sleutel kwijtgeraakt, die we niet meer terug konden vinden. Steenmeel is volgens hem de methode om de bodem van het slot te halen: “In de huidige landbouwwetenschap ontbreekt vanuit de bodem geredeneerd mineralogische kennis. In de jaren ’30 van de vorige eeuw is de laatste Wageningse ingenieur gepromoveerd op het vak agrogeologie. Daarna heeft kunstmest het overgepakt. Kunstmest werkte goed toen de mineralogische vitaliteit van de bodem nog op orde was. In de tachtig jaar daarna is die naar beneden gekacheld. We hebben iets uit de bodem gehaald wat we niet hebben teruggevoerd, dus dat moeten we nu herstellen. Het belangrijkste is dat er een gesprek komt tussen de bemestingsdeskundige,de bodemdeskundige, de geoloog en de bioloog. Alleen gezamenlijk kunnen we verderkomen.”

PRAKTIJKTESTEN
Carpay ging samen met Harrie Eckhardt en Gino Smeulders (De Biogeoloog) op zoek naar telers die hun nek durven uit te steken voor het aanleggen van proefvelden waar steenmeel ingestrooid mocht worden. Harm Migchels en Henk Schrör gaven,samen met zes andere deelnemers, gehoor aan die oproep.

AKKERBOUWER SCHRÖR: “STEENMEEL WERKT GOED OP DE GRONINGSE ZANDGRONDEN”

HARM MIGCHELS: “IK GA VOLGEND JAAR WEER STEENMEEL STROOIEN”

Download the PDF file .

“Boerderij”: Steenmeel repareert een versleten bodem

Bron: Boerderij, 3 mei 2016
Door: Luuk Meijering

In een Veenkoloniaal bouwplan heeft steenmeel een positieve invloed op de gewasopbrengst en kwaliteit. Dat blijkt uit demonstratieprojecten.

Met het gebruik van steenmeel in de akkerbouw zijn opmerkelijke resultaten gehaald. Dat blijkt uit een steenmeelproject dat in het kader van het netwerk ‘Agenda voor de Veenkoloniën’ is uitgevoerd.

Om alle zwakke schakels in de bodem aan te pakken is een brede benadering vereist. Daarom willen de initiatiefnemers in nieuwe projecten meer onderzoek doen naar de relatie tussen de bodembiologie, de kwaliteit van de organische stof in de bodem en de mineralogie.

Het positieve effect van steenmeel komt volgens Carpay door de manier waarop de nutriënten uit het product beschikbaar komen voor de plant. In tegenstelling tot nutriënten uit gangbare bemesting, die aan de plant opgedrongen worden, regelt de plant zelf met tussenkomst van het bodemleven welke en hoeveel voedingsstoffen er voor hem beschikbaar komen.

Download the PDF file .

“Nieuwe Oogst”: Steenmeel repareert Veenkoloniale bodem

Bron: Nieuwe Oogst, 19 april 2016
Door: Han Reindsen

Steenmeel kan de vitaliteit van de bodem repareren. Het levert voor vrijwel alle gewassen uit het Veenkoloniale bouwplan positieve resultaten op.

Dat blijkt uit de resultaten en ervaringen van het driejarige Steenmeelproject Veenkoloniën. De opstellers van het rapport hebben het over ‘voorlopige’ conclusies omdat de tijd beperkt was en veranderingen in de bodem veel tijd vragen.

Steenmeel vult aan wat ongemerkt de afgelopen decennia uit de bodem is verdwenen. Dat verlies is niet met kunstmest, drijfmest, kalk of groenbemester te herstellen.

Opbrengsten
In het project zijn bij aardappelen, tarwe, gerst, mais en grasland zowel kwantitatief als kwalitatief betere opbrengsten gerealiseerd. Voor bieten zijn nog geen eenduidige gegevens beschikbaar.

Met uitzondering van het eerste jaar na toediening van steenmeel bij de driejarige proef, zijn negatieve effecten op opbrengst, vitaliteit of kwaliteit van het gewas bij geen van de proefvelden aan de orde geweest.
Auteur:Han Reindsen

Steenmeel project Veenkoloniën: kans voor bodem en duurzaamheid

Bron: Akkerwijzer.nl
Tekst: Jorg Tönjes

Het project met steenmeel in de Veenkoloniën biedt volgens de onderzoekers en deelnemers genoeg aanwijzingen om onderzoek naar de mogelijkheden verder statistisch te onderbouwen. Volgens de projectleiding, Bert Carpay van Carpay Advies en Gino Smeulders van de Biogeoloog, zijn er op gebied van productie en voor verduurzaming van de landbouw veelbelovende eerste resultaten.
‘De conclusie uit het project mag zijn dat de resultaten een aanwijzing zijn van de kans die reparatie van de bodemmineralogie biedt voor de verhoging van opbrengst en kwaliteit van
landbouwproducten’, zegt de projectleiding in het zojuist afgeronde verslag. Daarnaast verwachten de onderzoekers resultaten voor het verduurzamen van de landbouw in brede zin, gezien de functie die bodemmineralen vervullen.

Steenmeelproject

De onderzoekers zeggen dat steenmeel bijdraagt aan meer organische stof in de bodem, wat bijdraagt aan CO2-vastlegging. ‘De hoeveelheid steenmeel die in de periode 2013-2016 is toegepast bedraagt 115 ton. De vastlegging van CO2 op termijn door deze hoeveelheid bedraagt 16,7 ton. Uitgaande van een gemiddelde toepassing van 1,5 ton steenmeel per hectare per jaar en een beschikbaar areaal in de regio van 80.000 ha, bedraagt de potentie voor CO2-vastlegging van het gebied ruim vijftienduizend ton per jaar. Dit is voldoende voor bijvoorbeeld de compensatie van 141,6 miljoen autokilometers’, aldus het projectverslag.

Boerendeelnemers
Het project met steenmeel begon in 2012 bij het akkerbouwbedrijf van de familie Schrör in Musselkanaal. Deze telers zagen goede resultaten in hun opbrengsten. Vorig jaar deed een groep van zeven andere akkerbouwers en veehouders mee aan het project. Het project onderzocht meerdere types gesteentemeel en behaalde, tot verrassing van de projectleiding, vaak al direct in het eerste teeltjaar resultaten. De projectleiding wil de resultaten statistisch betrouwbaarder hebben door meer jaren de telers te volgen die steenmeel als minerale bodemreparatie toepassen.

in de afgelopen jaren maakten meerdere onderzoeken duidelijk dat bodemmineralen sterk verweerd of uitgeloogd zijn door milieuinvloeden en verzuring. De onderzoekers gebruiken de bodemkundige definitie van mineraal. Ze bedoelen hiermee de bodemdeeltjes die over vele jaren nutriënten vrijmaken voor bodemleven en plantengroei en dienen als kapstok voor het bodemleven. Steenmeel kan een aanvulling zijn van (sporen)elementen die bodemleven en planten nodig hebben voor hun ontwikkeling.

Meer informatie staat op de internetpagina van het steenmeelproject.

Meer sporenelementen in gewas na toedienen steenmeel

Bron: akkerwijzer.nl
Tekst: Jorg Tönjes
Geplaatst zondag 07-02-2016

Bij Veenkoloniale boeren die steenmeel gebruiken om hun bodem te verbeteren neemt de hoeveelheid sporenelementen in het gewas toe. Dat blijkt bij de evaluatie van het steenmeelproject met de deelnemende boeren en deskundigen.

Verschil nutrienten tov rederentie

Telers nemen een plus in gewasopbrengst en voederwaarde waar. Omdat het een relatief dure maatregel is lijkt het er op het eerste gezicht op dat de meerkosten voor het steenmeel niet terug komen in de meeropbrengst voor het product. Biogeoloog Gino Smeulders en Bert Carpay van Carpay Advies willen hier graag nog verder aan rekenen. Als er ook prijskaartjes opgehangen mogen worden aan gezondheid van gewas, vee en mens, aan de bekalkende waarde van steenmeel en aan de betere stikstofefficiëntie, verwachten zij dat het gebruik van steenmeel, zo’n 400 euro bij 2 ton per hectare, eerder terugverdiend is.

Veevoerleverancier Harry Eckhardt uit Jipsinghuizen is betrokken bij het project. Hij stelt dat het behoud of het verbeteren van de bodemvruchtbaarheid voor de toekomst van groot belang is. Volgens Eckhardt is reparatie van de slijtende Veenkoloniale bodems noodzaak.

Lees hier over het steenmeelproject in de Veldpost van 6 februari. Op bekijk deze film bekijken met uitleg over het project bij de deelnemende akkerbouwers en veehouders.

Steenmeel verbetert bodemkwaliteit

Bron : Veldpost nr. 4, 6 februari 2016

De eerste ervaring van akkerbouwers en veehouders met steenmeel als bodemherstellende maatregel in de Veenkoloniën is positief. De deelnemers aan het project willen wel verder. Ze willen vooral beter onderbouwde gegevens over de resultaten in de teelt en het financiële resultaat.

Steenmeel doet iets, concludeert bio-geoloog en projecttrekker Gino Smeulders tijdens de evaluatie van het steenmeelproject met de groep betrokken boeren. De cijfers die uit metingen op de deelnemende bedrijven komen, wijzen op verbeteringen in opbrengst en kwaliteit van de geteelde gewassen. Bert Carpay, mede projecttrekker en eigenaar van Carpay Advies, wil het liefst door met langjarige proeven en financieel doorrekenen van de resultaten, maar het project heeft moeite de beleidsmakers en fondsen duidelijk te maken dat een fundamenteel andere kijk op bodemvruchtbaarheid noodzakelijk is.

Steenmeel is gemalen vulkanisch gesteente. Op verschraalde gronden voegt steenmeel nieuwe mineralogie toe. Mineralogie waarvan (sporen)elementen de bouwstenen zijn en die het bodemleven voeden en de gewassen robuuster maken. Het is een breedwerkende bodemverbeteraar en meststof ineen. Het kan voor meer weerbaarheid zorgen en voor een efficiëntere en meer gebalanceerde opname van andere elementen. Het bevat bijvoorbeeld geen stikstof, maar in veel experimenten meten de projectdeelnemers wel meer stikstof. Dat komt door betere binding en doorgeven van stikstof vanuit de bodem naar de planten.

Download the PDF file .


Download artikel

Steenmeel in de Veenkoloniën – Video

Tekst: Jorg Tönjes
Veenkoloniale boeren onderzoeken de mogelijkheden van steenmeel als bodemverbeterende maatregel. Melkveehouders, akkerbouwers en gemengde bedrijven merken dat ze verbetering zien in bodem en gewas. Voor de veehouders is beter ruwvoer en gezonder vee een drijfveer, voor de akkerbouwers betere benutting van mest en een kwantitatief en kwalitatief beter gewas.

Het steenmeelproject evalueerde vorige week samen de eerste resultaten en toonde een video op de deelnemende bedrijven. De eerste resultaten tonen een betere opname van sporenelementen in akkerbouwgewassen, maïs en gras. ‘De loonwerker moest langzamer rijden met de maïshakselaar’, zegt Harm Migchels, die een gemengd bedrijf van akkerbouw en melkvee heeft. Ook bij gras bleek een voller gewas te staan. In Veldpost van 6 februari meer over dit project.

Bekijk de video

RMV Gorinchem ACTIMIN: stand 188

Actimin-BT stalstrooisel Stand 188
Gebruik van het juiste stalstrooisel (ligboxenstrooisel) is van belang voor het welzijn en het comfort van uw koeien.

Bij het gebruik van Actimin-BT houdt u de stal droog en voorkomt u vervluchtiging van ammoniak. Het werkt pH-verhogend (pH 9), remt de bacterie groei en is zacht voor de uiers. U brengt tegelijkertijd meer mineralen en micronutriënten in de kringloop.

Beursaanbieding: €20,- korting per big-bag (1.000 kg).

Overige voordelen.
• Bindt stikstof en ammoniak
• Is vrij van zware metalen en dioxines
• Vermindert de geur in de stal
• Bevat het hoogste gehalte aan mineralen
• Verhoogt droge stof en VEM
• Verbetert het bodemleven
• Toegestaan in de biologische sector
• 100% natuurlijk product van vulkanische oorsprong, gevormd door de stolling van lava.

250x250

Actimin op de Vlagtwedder Landbouwbeurs

Van 3 t/m 5 juli 2015 vindt de Vlagtwedder Landbouwbeurs plaats en Actimin zal aanwezig zijn met een stand.

De Vlagtwedder Landbouwbeurs (VLB) is dé vakbeurs van Noord Nederland en is bekend om het zakelijke karakter én gezelligheid. Het beursterrein is ruim 7 hectare groot met zowel binnen als buiten goede mogelijkheden om te laten zien wat men wil laten zien.

Toeleveranciers op agrarisch gebied, landbouw en veehouderij, overige dienstverlening, grondverzet, landbouwmechanisatie en loonwerk presenteren zich tijdens deze drie dagen durende beurs.

Het thema van de beurs is optimalisatie en maximalisatie en alle aandacht voor het “Jaar van de Bodem“.

In deze bijlage het voorwoord van de voorzitter en Actimin dealer, Harry Eckhardt en een artikel over het steenmeel project waar Actimin-BT meeloopt in de proeven.

Download the PDF file .

Steenmeel op weiland, een goede mineralenbalans

Nu ook in de IJslandse paardenwereld

Het komt nog niet zo vaak voor, maar de laatste jaren wint het gebruik van steenmeel terrein. Steenmeel is gemalen vulkanisch gesteente. Als je het op het (wei)land brengt verbeter je structureel de bodemvruchtbaarheid. Het werkt weliswaar minder snel,maar wel langer en fundamenteler.

Van natuur tot landbouw
Niet alleen in de alternatieve hoek, maar ook in de gangbare landbouw wordt steenmeel steeds serieuzer genomen. In het vakblad voor boeren stond november 2014 een artikel met als veelzeggende kop ‘Steenmeel mogelijk alternatief kalk’. Een praktijknetwerk van boeren is een meerjarige proef gestart in 2014 en is zeer enthousiast over de resultaten tot nu toe; ze gaan er komend jaar mee verder. Ook op de Strabrechtse Heide is onlangs een praktijkproef gestart met steenmeelom de gevolgen van verzuring te herstellen endaarmee de soortenrijkdom van het heidelandschap.

IJP1-15steenmeel 30-31 klein

Handreiking steenmeel online

Resultaten en lessen van het praktijknetwerk ” De onderste Steen Boven”

Deze uitgave is opgesteld in het kader van het praktijknetwerk De Onderste
Steen Boven. In het praktijknetwerk werken veehouders samen met onderzoekers en adviseurs van Carpay Advies, de Biogeoloog, BodemBergsma, het Louis Bolk instituut en PPP Agro Advies aan het vergaren en ontwikkelen van kennis over steenmeel. Dit document weerspiegeld de kennis zoals die is opgedaan in het praktijknetwerk. De bodemmineralogieen steenmeel zijn binnen de landbouw nieuwe velden waardoor het inzicht en kennis op deze gebieden in de toekomt door zal gaan.

Download the PDF file .

De Onderste Steen Boven Brochure

Steenmeel verhoogt opbrengst droge stof en VEM

Bron : Nieuwe Oogst, 22 februari 2015

De toepassing van steenmeel op grasland is perspectiefvol, zo blijkt uit proeven die het praktijknetwerk “Steenmeel, de onderste steen boven” heeft uitgezet. Proefvelden bemest met steenmeel op veen en zand leverden in 2014 een verhoging van de drogestof opbrengst op die varieert tussen 2,9 en 3,5 procent. De VEM-opbrengst steeg met 7,8 tot 9,6 procent. Donderdag konden melkveehouders op KTC Zegveld tijdens de innovatiedag een van de proefvelden aanschouwen. Begeleider Wim Honkoop van PPO Agro-Advies pleit voor verder onderzoek. “De achterliggende processen zijn nog niet helder. In ieder geval leidt steenmeel gemiddeld tot een meeropbrengst met ook nog een betere voedingswaarde en stikstof- en fosfaatgehalten. Dit betekent dat de benutting van deze elementen op het bedrijf toeneemt”

2015-02-15 Steenmeel resultaten op gras

Symposium Rol van Steenmeel in de boomkwekerij

Bron: DLV Plant
Wanneer: 12 feb 2015 van 13:00 tot 16:30.
Locatie: Alterra, Atlasgebouw (gebouw 104, zaal 1 en 2). Droevendaalsesteeg 4, 6708 PB Wageningen (kenmerkend gebouw met rasterstructuur)

Uitnodiging voor uit het interessante symposium ‘Rol van steenmeel in de boomkwekerij’ op donderdagmiddag 12 februari aanstaande. In het praktijknetwerk ‘Rol van steenmeel bij bodembetering in de boomkwekerij’, onderzoeken wij nu ruim een jaar het effect van toepassing van diverse soorten steenmelen.

Met 15 kwekers, 7 experts en diverse toeleveranciers wordt in dit praktijknetwerk gekeken naar bodemverbetering en worden daarvoor strategieën ontwikkeld. In de tien praktijkproeven binnen het netwerk testen we diverse soorten steenmelen. Inmiddels zijn de eerste resultaten bekend.
In de bijeenkomst op 12 februari laten wij zien wat steenmeel in de bodem en in het gewas doet. Ook worden de eerste resultaten en inzichten van het praktijknetwerk getoond. Gerard Korthals van het Centrum voor Bodemecologie geeft u een beeld hoe het met onze bodems is gesteld en waarom een actieve strategie van bodemverbetering onderdeel moet zijn van je bedrijfsvoering als kweker.

De kosten voor deelname aan deze interessante middag zijn €30,- (excl. 21% BTW).
Meer informatie vindt u op de website van DLV Plant.

Grootste kapitaal van mens ligt besloten in de bodem

Bodem kapitaal

Bron: Financiële Dagblad vrijdag 23 januari 2015

Door: Nick van Eekeren en Lidwien Daniels

Bij het begin van dit nieuwe jaar is ook het Internationale Jaar van de Bodem begonnen, uitgeroepen door de Verenigde Naties. Het doel van dit speciale Jaar van de Bodem is burgers het besef bijbrengen hoe belangrijk de bodem voor onze wereld is.

Tenslotte is de bodem de basis voor al ons voedsel, en hebben we zonder bodem letterlijk geen leven. In alle discussies over de vraag hoe we de groeiende wereldbevolking kunnen blijven voeden, komt de bodem nog maar weinig aan bod. Hoog tijd dus om te bekijken wat de bodem biedt.

De bodem ligt aan de basis van al ons voedsel. Of het nu gaat om graan voor brood of pasta, veevoer voor de productie van melk en vlees, of trendy superfoods zoals quinoa, spelt en cranberries. De bodems waarop al dat voedsel verbouwd wordt, zijn zeer divers. In de Verenigde Staten hebben agrarische bedrijven ontzaglijk veel hectares, terwijl veel Afrikaanse en Aziatische burgers (smallholders) een eigen stuk land hebben voor verbouwen van gewassen. En hier in Nederland wordt niet minder dan 65% van het land ingezet voor agrarische productie.

Slechts weinig mensen beseffen echter dat de bodem niet alleen de basis is voor de voedselvoorziening, maar ook een cruciale rol speelt in de zogenoemde ‘ecosysteemdiensten’. Zo filtert de bodem regenwater, waardoor de kwaliteit van ons drinkwater op peil wordt gehouden. De bodem werkt ook als een spons voor overvloedige neerslag, de laatste jaren een bekend fenomeen. Verder is de bodem essentieel voor natuur en biodiversiteit.

Het verdwijnen van bodems door erosie, slecht beheer of bebouwing heeft enorme effecten. Veel overstromingen in verstedelijkt gebied (in Bangladesh, Engeland, maar ook in Nederlandse steden) houden rechtstreeks verband met een slecht waterbergend vermogen van de bodem en het omvormen van landbouwgrond tot bebouwde grond.

De bodem is, kortom, multifunctioneel. Het uitroepen van 2015 tot het jaar waarin de bodem in de schijnwerpers staat, is dus een fantastisch initiatief.

Als je nadenkt over het voeden van de wereld, kom je al snel uit bij de vraag hoe je de kwaliteit en vruchtbaarheid van bodems op peil houdt. Dat een eenzijdige focus op bemesting niet werkt, weten we inmiddels maar al te goed. Laten we daarom eens kijken naar het gewas dat op die bodem staat. Gewasresten en wortels bepalen namelijk — samen met bemesting en waterbeheer — in belangrijke mate de conditie en kwaliteit van de bodem.

Wat minder bekend is, is dat jaarlijkse grondbewerkingen (ploegen en oogsten) een verstorend effect op het bodemleven hebben. Organische stof, bepalend voor de bodemvruchtbaarheid, wordt afgebroken door regelmatig woelen en ploegen. Om deze verstoringen te vermijden zouden we kunnen denken aan een minimale grondbewerking of aan combinaties met meerjarige gewassen, waarbij de bodem in alle rust zijn vruchtbaarheid kan opbouwen.

Er zijn al innovatieve agrarische ondernemers in Nederland die experimenteren met de combinatie van landbouw met bomen — het zogenaamde agroforestry. Bomen wortelen namelijk diep, leveren veel organische stof en stimuleren het bodemleven.

Andere boeren en tuinders zijn aan de slag met de enorme hoeveelheden mineralen die al in de bodem zitten (gemiddeld wel 4000 kilo fosfaat per hectare). Zij bedenken manieren om dat fosfaat beschikbaar te maken, in plaats van de bodem nog meer te bemesten. Dergelijke creatieve ontwikkelingen dragen op een volstrekt nieuwe manier bij aan het behoud van de bodem. Dat behoud is dringend noodzakelijk, want de bodem moet op termijn vele miljoenen mensen méér voeden dan nu.

Het grootste kapitaal van de mens ligt besloten in de bodem. De beheerders hiervan zijn de boeren. Laten wij beseffen dat wij voor al ons voedsel, nu en in de toekomst, van hen afhankelijk zijn. En dat wij via hen afhankelijk zijn van wat de bodem te bieden heeft. Dus geef ze de mogelijkheid om die bodem te verzorgen. En laten we de boeren die willen investeren in een gezonde bodem, daarvoor ook de financiële mogelijkheden geven en hun betalen voor goed bodembeheer. Want velen willen investeren, met uitgekiende gewaskeuze, met het bedekt houden van de bodem, met een minimale grondbewerking en met combinaties van meerjarige gewassen.

In 2015 wordt mondiaal aandacht gevraagd voor de bodem. We hopen van harte dat die aandacht ertoe leidt dat burgers bereid zijn boeren te belonen voor hun investeringen in dit kapitale goed.

Nick van Eekeren en Lidwien Daniels zijn verbonden aan het Louis Bolk Instituut in Driebergen, onafhankelijk internationaal kennisinstituut ter bevordering van duurzame landbouw, voeding en gezondheid.

Sluipende slijtage bodem simpel te stoppen

Bron : Steenmeel.info, 5 november 2014

Door: Bert Carpay en Gino Smeulders

Bodem, de primaire productiefactor van elke boer en tuinder,is aan het verslijten en de gangbare bodemvruchtbaarheidanalyses zeggen niets over dit sluipende gevaar. Bodemvruchtbaarheidsdeskundigen tasten in het duister omdat mineralogie niet hun vak is. Hoog tijd om de kennis van twee vakgebieden, mineralogie en bodemvruchtbaarheid, bij elkaar te brengen. Blijft de aandacht voor mineralogie achterwege, dan zal de opbrengst meer en meer onder druk komen. Ondertussen hoeft u als ondernemer niet lijdzaam af te wachten omdat de oplossing simpel is

Lees hier het hele artikel.

Steenmeel mogelijk alternatief kalk

Bron : Nieuwe Oogst, 1 november 2014

Door: Peter Stokkemans

Steenmeel heeft wellicht toegevoegde waarde voor grasland als alternatief voor bekalking. Het praktijknetwerk “De onderste steen boven” ziet met name kansen voor de mineralenvoorziening.

Het praktijknetwerk legde dit jaar op een aantal percelen een proef aan met steenmeel als alternatief voor kalk. Qua kosten kan steenmeel de concurrentie met kalk niet aan. Wel heeft steenmeel aanvullende voordelen die dit product tot een mogelijk aantrekkelijk alternatief maken.

Netwerkbegeleider Wim Honkoop van PPP-Agro Advies ziet zeker kansen voor steenmeel: ‘Een nadeel van kalk is dat het leidt tot afbraak van organische stof, wat niet wenselijk is voor de bodemvruchtbaarheid. Steenmeel heeft dat effect niet. Ook bevat steenmeel mineralen die de groei van het gras bevorderen. Dit effect is pas na enkele jaren zichtbaar in de vorm van een betere kwaliteit en meer opbrengst verwacht Honkoop’. Uit de praktijkproef bleek overigens ook een direct effect. De eerste snede had dit jaar tot wel 20 procent meer opbrengst. De opbrengst van de tweede snede was door een groeivertraging iets minder, maar deed de eerdere meeropbrengsten niet teniet.

Ook op proefboerderij Zegveld ligt een proef. ook hier lag de opbrengst hoger. Een gift van 3.000 kilo steenmeel per hectare leverde 650 kilo meer droge stof per jaar. Een gift van 1.500 kilo gaf een meeropbrengst van 500 kilo droge stof.

Het netwerk onderzoekt nog wat de oorzaak is van de toch onverwachte meeropbrengst. Binnenkort volgt een bodemonderzoek naar onder andere de hoeveelheid sporenelementen en de pH.

‘Mogelijk werkt de gebruikte soort steenmeel sneller dan is aangegeven. Hierdoor is wellicht de pH extra verhoogd, waardoor extra mineralisatie plaats vindt. Dit leidt niet alleen tot meeropbrengst, maar ook tot een hoger eiwitgehalte’, stelt Honkoop.

Het netwerk onderwerpt de gewasmonsters van dit seizoen ook nog aan een uitgebreide analyse. De deelnemers zijn vooral benieuwd naar verschillen in eiwitgehalte en sporenelementen in het gras.

Constante kwaliteit

Honkoop merkt op dat de kwaliteit en de samenstelling van steenmeel over het algemeen constant is. ‘We hebben daarom een steenmeellijst gemaakt met de samenstelling van ieder steenmeelproduct. Die enkele met een wisselende samenstelling staat niet op de lijst.’ Verder denkt de netwerkbegeleider dat steenmeel ook op een andere manier de bodemkwaliteit kan versterken.‘Met uitzondering van veen vindt elke bodem zijn oorsprong in geërodeerd en verweerd gesteente. Dit vormt de ruggengraat van de bodem.’ ‘Elementen uit deze bodemmineralen komen langzaam vrij. Vooral op zandgronden, maar ook op veen is te zien dat er vaak weinig sporenlementen in de bodem zitten. Dat is niet goed voor de bodemkwaliteit. Wellicht kan het steenmeel die ‘fundering’ terugbrengen’, aldus Honkoop.

Lees hier het originele artikel.

Wat we niet over het hoofd mogen zien als we negen miljard mensen willen voeden

Bodem nummer 4 – Augustus 2013

“We moeten meer aandacht schenken aan de bodemmineralogie om planten, dieren en mensen blijvend te kunnen voeden. Er is reden tot optimisme: dit inzicht is al doorgedrongen bij idealisten, boeren, ecologen en natuurbeheerders. Beleidsmakers zullen zeker volgen. Want zonder de bodemmineralogie te herstellen gaat het niet lukken om negen miljard mensen te voeden.”

Bergsma-2013-Its-the-mineralogy-stupid

De bodem als drie-eenheid

Nieuwe Oogst – april 2012

Publicatie Artikel ‘De bodem als drie-eenheid’ met als ondertitel ‘Van de fysische, chemische en biologische bodemeigenschappen gaat de aandacht al een eeuw naar chemie’ in Nieuwe Oogst van 21 april. Artikel op basis van een interview met Huig Bergsma.

“Van de fysische, chemische en biologische bodemeigenschappen gaat de aandacht al een eeuw naar chemie.

De focus op bemesting heeft een enorme blinde vlek opgeleverd voor de fysische en biologische bodemeigenschappen. Het denkraam van de landbouw moet 180 graden draaien om dat te veranderen.”

2012-4-21-Nieuwe-Oogst-bodem-fys-chem-bio

Vulkanisch materiaal herstelt bodem langdurig en relatief goedkoop

Nieuwe Oogst, vakkatern Gewas – December 2012

“Nederland heeft relatief jonge bodems. Ze zijn ontstaan uit sedimenten uit de rivieren en uit de ijstijd. In ons gematigde klimaat verweren die bodems traag. Verzuring en intensieve landbouw versnellen de verwering van de bodem.

Bodemgeologen kijken met andere ogen naar de bodems van de wereld dan veel boeren en landbouwkundigen. Zij zien de verandering van de bodem over vele eeuwen.

Geoloog Huig Bergsma van Arcadis maakt zich zorgen over de versnelde verschraling van de bodems. Hij denkt met steenmeel een middel te hebben om een stuk herstel te realiseren. Boeren zullen dat uiteindelijk merken aan hun productie.”

2012-4-21-Nieuwe-Oogst-bodem-fys-chem-bio

Steenmeel tegen verarming bodem

Milieu – Juli 2010

“Verduurzaming van de landbouw staat hoog op de agenda. Het toepassen van steenmeel is dan vanuit historisch perspectief een logische stap. Het product is het best te vergelijken met het vruchtbare sediment dat vroeger na overstromingen achter bleef op het land. De theorie achter de toepassing levert ingrediënten voor een nieuwe kijk op bodemvruchtbaarheid.”

Milieu-7-2010-Steenmeel-2